Zei lam dah kan thim lai? Thazaang Nem le Thazaang Hak!

Zei lam dah kan thim lai? Thazaang Nem le Thazaang Hak
============
Biahmaithi; Burma Ramkomh kha federal phung le zauk phung in kan ser khawh nakhnga Kawl mipi le Tlangcung mipi pawl nih thazaang nem in siseh, thazaang hak in siseh kan rak zuam len nain kan duhmi ramkhel thlennak cu kan hmu kho rih lo.

Ramkhel thlennak hi mipi nih thokmi thlennak a um bantuk in pentu nih thokmi thlennak a um ve. Atu lio caan ah, kan Ramkomh i kan ttuanchuah cuahmahmi thlennak hi Kawl ralkap nih thokmi le thlakmi thlennak a si. Zalonnak zeimawzat an tuah, thlennak zeimawzat an tuah, an tuahmi thlennak kha fehter an i zuam.

Kawl ralkap thokmi thlennak ah thimnak zauk phung kha hram an thlak khawh cang. A puitlingmi zauk phung a si khawh nakhnga ngeihchiah tthanchonak an tuah, ram sernak an tuah, an sermi phung ning in uknak an tuah, an thlakmi zauk phung nunhter an i zuam.

Kawl ralkap thokmi le thlakmi ramkhel thlennak prokrem ah tel ve dingin an kan sawm i Hmunhlum Hriamtlai Dohthlen Phu (EAO) pawl siseh, Ramkhel Phu (PP) pawl siseh, a dangdang phu pawl nih siseh anmah le phu cio in khuaruah tuaktannak an ngeih hnu ah hi ramkhel thlennak prokrem ah tel ve i kanmah kan duhnak lei hoih in ramkhel thlennak kha kan tuah khawh nakhnga kan rak cohlan hna. EAO nih 2008 Ralkap phunghram cu kan pom hrimhrim lo. Nain, thlennak tuah duh ah, i tel ve khi a si.

Kawl hi siangpahrang pennak a hmangmi an si i chanthar ram (modern state) serning hi a thiam ve lo. Atu zong siangpahrang pen in an kan pen hnawh rih ko. Sihmanhsehlaw, kum 70 leng an kan pen hnawh cang i an thiam ngai ve cang.

Ralkap tuahmi 2008 phunghram cu kum 12 a si cang! 2010 ah thimnak rak tuah a si i atu hi kum 10 a tling ve cang lai. Kum 10 chungah zalonternak zeimawzat an tuah i zapi zaraan cu kan i nuam ngaingai cang ko. Asinain, kan duhmi federal phung le zauk phung cu a nai rih ruam lo. 2020 le 2030 karlak ah zeidah kan tuah khawh hnga? 2030 ahcun, Ralkap phunghram hi kum 22 a si cang lai, kan Ramkomh ah chan a sau cemmi phunghram a si cang lai.

2030 ah kan rian kan i lim rih lo ahcun 2030 le 2040 karlak ah zeidah kan tuah lai? 2040 ahcun Ralkap phunghram hi kum 32 a si cang lai. 2047 ahcun, Myanmar, Shan, Kachin le Chin nih kan rak dirhmi Ramkomh hi kum 100 a tling cang lai. 2020 le 2040 karlak i kan tuahmi thil nih hmailei ‘Chinram, Chin Miphun le Chin Phunglam’ hi a sersiam te lai tiah ruat usih law, zeidah kan tuah hna hnga?

Chin miphun cu sifak harsa te kan si, kan miphun chung zongah kan i tthen tuk hna, zei thazaang kan ngei lo i Pathian sin tu ah maw thla kan cam hna lai? Kawl hi an tthawng tuk i kan chei hna lai lo, Kawl tangah i dor i tthanchonak maw kan tuah hna lai?

Chinram sersiam cu a har tuk dingmi a si i kan tefa caah ruat in Kawlrawn ah maw, ramdang ah maw kan pem cio hna lai? Kan Chinram ah, Kawl ralkap hremnak a um ti lo, lam, mei, sianginn, sizung, hlei tbk. zeimawzat kan tuah khawh cang i a za cang ko tiah kan ti lai maw?

Ram le miphun kongkau cu a tuantu hna nih va tuan hna ko sehlaw, kannih cu chungkhar tthanchonak le khrihfabu rian tu ah i hmaithlak ko usih kan ti lai maw? Ram sersiamnak ah tel ve i hmunhma, rumnak, laarnak kawl cio ve ding a si kan ti lai maw? Ram le miphun dawtnak cu social media i aukhuannak le soiselnak in langhter ding tiah kan ti lai maw?

Chinram pennak caah kan thinlung, kan caan, kan ngeihchiah, kan fimnak, kan thiamnak, kan thazaang dihlak in rian kan ttuanti hna lai tiah kan ti lai maw? Chinram pennak caah rian kan ttuanti hna lai kan ti ahcun, zei bantuk lam dah kan thim hna hnga? Hmunhlum hriamtlai phu pawl nih ‘hriamtlaih dohthlennak’ lam kha kan rak thim. Atu tiang kan duhmi cu kan hmu kho rih lo. 1988 zauk phung cawlcanghnak ah ramkhel phu pawl nih Non-violence lam cu an rak thim.

An duhmi cu an hmu ve rih lo. Atu ah, Kawl ralkap, Hmunhlum hriamtlai le Ramkhel phu pawl nih thumkomh ramkhel biaruahnak lam kha kan thim. Kum 2016 in ramkhel biaruahnak kan rak thawk cang i kum 5 cu a si ve cang. Kawl ralkap hi thazaang ramkhelnak a uarmi a si i hihi zeitindah kan ruah hna lai?

Chin Ralkap thazaang ser hi a herh ko tiah kan ruat maw? Chin ramkhel phu kong teh zeitindah kan ruahning a si lai?Chin zatlang bu a tthawn lo ahcun zauk phung a nung/puitling kho lai lo kan ti nain zatlang bu tthawnter ding cu kan ruat taktak maw? Chin biaknak bu pawl cu teh dai (silence) tein maw kan um ko lai?

Chin media phu kong cu teh zeitindah a si lai? Chin mipi hi kan nawlngeihnak hrampi cu an si i zeitindah kan sersiam kun ne lai? Kan thimmi lam nih hmailei kong cu lai a rel te lai. Cucaah, kan sining, kan ral sining le pawngkam sining kha zoh in lam pakhat cu kan thim a hau ko. Zei lam dah kan thim hna lai? 2020 October, Chinland.