Halloween (Hawlawven) Mithiang Hna Ni Tuanbia Tawi!

Halloween (Hawlawven) Mithiang Hna Ni Tuanbia Tawi!
========
2022, October 31st zan ah, S. Korea ah, Halloween puai an tuah. Minung an tam tuk caah, thawhip, thawpit in 150 leng an thi, 80 leng hma an pu. S. Korea cu American bang in Krifa ram asi. Zeiruang ah dah Halloween puai hi an tuak timi le a tuanbia hi, a hngalh ballo caah kan hrawm hna. A theih cia mi cu lanhtak ko uh. Kawlholh in (အီထယ်ဝန်လူပိမှုဖြစ်စဥ်) an ti. Mipi an tam tuk caah an tlu, an ril, an cung ah an kai, thawpit in an thi tinak asi.

Halloween biafang sullam cu Mirang Holh Hallow + Even = Halloween asi. Hallow timi cu: Thiantermi, Nithiang tinak asi. Halloween sullam cu Mithiang mi hna Nilai Zanlei / October 31st Zan tinak asi. Mithiang Hna Puai Camtuak cu November 1 (Kumthar ni) ah asi. Liamcia Mithiang hna caah (Mithiang Paul tbk) caah tuahmi puai asi. 31st October cu The Eve Of All Saint’s Day, All Hallows Day (All Hallows Evening) puai Camtuak cu asi. Tleicia Mithiang mi hna vialte caah Puai sunlawi tiah min an pek.

Krifabu dang nih kan tuah mi asi lo. Roman Catholic nih kum fatin kan tuah mi puai sunlawi asi. Pope Boniface IV nih 7th Century (Kum zabu 7) lio ah, All Saint’s Day (Mithiang Hna Puai) cu May 13 ah a rak thawk pi hna. A hnu ah November 1 ah an ṭhial. Rome pennak ah Krifa biaknak cu Rampi biaknak a hung si tikah: Public Holiday (Cozah zung khar ni) ah an rak hmang. Nitlakram, American le RC Tam nak ram ahcun Zungkhar Ni asi.

CHINMI nih THO PUAI kan tuah mi le Halloween hi aa lawh ngai. THO cu CHIN Kumthar asi. Pipu chan ah cun THO Thla (October) ah hin, Mithi le minung rawl dum ṭinak puai an rak tuah tawn. Mithi le minung I tawnnak puai ti asi caah Halloween a hramthawk nak he aa lawh ngaingai.

Halloween puai hi Celtic (Celts) (selṭik tiah relding) Miphun (England SPH Hmasa, Norway, Denmark timi Scandinavians ram um minung hna le an SPH hna) nih an thawk mi a rak si. Celts miphun hi an pupa chan ah Mithi bawipa Samhain (Saman) a biak mi an si (Celtic festival Samhain). Mithi bawipa Samhain nih a rauthla le a thlarau in an kan umpi ahcun kan rum, kan siṭhat, kan cungnung caah, miphun vialte uk in, kan pen hna lai tiah a zumh. UK SPH chung khi Celts miphun an si.

Europe le Scandinavian ram hna an SPH hna khi Celts miphun lawng te an si. Mirang nih Vawleipi an uk lio ah Colony tampi a ngeih ve mi Europe ram hna cu Celtic SPH nih an Ukhruai mi lawng te an si. Bible tuanbia ah Semitic miphun a ti. Noah fapa Sem, Japhet, Ham pathum ah Sem cithlak kan si an ti. Asia cu Japhet cithlak kan si. African cu Ham cithlak an si. Noah Zu (Wine) a ri, tak lawng in aum, a chia ṭha cu, Ham nih a hmuh. Huh piak loin a unau a chimh hna. A unau pahnih cu, puan kha an hnu lei in an put I, a pa a ningzak cu an khuh piak. An mit in an hmuh ti lo. Ham cu NOAH nih chiat a serh caah Minak African ah aa chuaksiam ti asi.

Jesuh chuak hlan kum 300 hrawng ah Halloween puai hi aa rak sem tiah tuanbia ah aum. Celtic SPH sinak le an pennak a thawngṭha bik nak ram UK (England) ram in, Jesuh Kri Chuak hlan kum 300 hrawng ah, Halloween puai hi aa thawk mi asi. An biak mi Mithi bawibik Saman caah tuahmi puai asi. Kumthar puai zong asi. Kumkhat chung ah a thih mi vialte hna caah Saman sin ah raithawinak an tuah piak hna.

Hruaitu le Tlangbawi hna cu Mithi bawipa zuk he aa lawh mi, aa thuam, lupawng zong aa chin. Tlangbawi pa cu Meivannak tung (jack-o-lanterns) kha I put in, Innkip ah a kal I, Eidin a hal hna. A hramthawk ahcun Tlangbawi le Uktu nih an ei nain, a hnu ah Saman raithawinak caah an hman. Innkip an vak lio ah Eidin a pek lo mi chungkhar cu chiatserh an si, chiat a si ve. Cucu Mirang nih Trick-or Treat tiah an ti. Thlawchuah maw na duh chiatserhnak tinak asi. Kum zabu 18 – 19 ah, Vawleipi ah Halloween puai tuah cu aa zelh. American a phan ve.

RC Siangbawi te nih Halloween puai ahcun All Hallow Mass (Purgatory) an tuah I, mithi vialte hna caah MASS Sacraments raithawinak an tuah piak hna. Krifa biaknak ah Halloween puai aa sem ning hi, Rome SPH cungnung Caesar Constantine chan in aa thawk. Rome SPH Constantine Caesar cu Krifa aa ṭhial, Rome khuapi zong Turkey ram, Constantinople ah aa ṭhial. Rome khua Bishop le Constantine Bishop cu Keimah hi a dik mi ka si tiah Nawlngeihnak I zuam cawh asi.

Rome khua Bishop nih ukmi Krifa cu RC tiah min an thlen I, Nichuak lei Constantine Bishop nih ukmi Krifa cu Orthodox adik thlir mi cu kanmah lawng kan si an ti ve. Constantine hlan ah Krifa ti lawng in min a rak ngeih. Orthodox an chuak hnu ah RC tiah min an pek ve. An phu hnih in Peter nih Vancung Kutka Tawh Fung ken ter mi cu kanmah kan si an ti ve ve. Vawlei ah na hrenkhumh mi cu van ah hrenkhumh an si ve lai tiah Lungtum Peter sin ah Jesuh biakam cu fek tein an I tlaih cio hna. Cu hnu ah UK ram ah Church Of England Krifabu an chuak. Cu hnu ah Martin Luther nih Reformation a tuah. John Smith nih Baptist a dirh hi cu a hnu tuk cang.

Orthodox le RC nih Krifabu dang vialte cu Protestants (Dohdalhtu phu or Ralhrang phu) tiah min kan pek ve hna. RC le Orthodox tiah aum hlan ahcun KRIFA ti lawng asi. Crusade raldoh lio can kha RC asi rih lo. KRIFA le Muslim Raldohnak kha Crusade ti asi. Crusade ka tuah na ti ahcun Muslim vialte thah dih uh, Cihmih uh tinak asi caah ICJ ah tazacuai khawh na si. Krifa cheukhat nih Good Friday tiah Ni 5 ni ah rawlulh in thla an cam mi khi, Muslim biaknak le zumhnak rawk seh, Krifa Thahnawn tu Muslims cihmih siseh tinak asi. Nuhrin covo buar thlacamnak asi.

KRIFA cu Rome pennak biaknak ah aa thlen tikah, Zumhnak I tello in le Jesuh KRI zumh ngai ngai loin Krifa ah aa ṭhial mi relcawk lo an um ve. Cu hna nih Pupa phung le biaknak, puai Camtuak hna, tbk kha Krifa zumhnak ah tampi an lut pi. Bianabia, Buddhist nih Khuachia le khuahrum an biak, raithawinak an tuah mi khi Godama cawn piak mi asilo. An phuah cawp mi asi. Nai te ah MAH te SAC ralhrang nih Tuluk sin ah an cawk mi Tunu Khuachia zuk cu Shwedigon pura lutnak Kutka ah an chiah I an biak ter hna.

Kan sualnak le kan palhnak vialte hrawk cikcek dih tu (ဇရာချေ) asi an ti. Phungki tampi zong nih MAH le SAC luban rual sualnak vialte thlah piak in ngaithiam si awk ah Buddhism biaknak le zumh ning in raithawinak le thlacamnak an tuah piak hna. An sualnak vialte in luatnak le Zalonnak caah (ဇရာချေ) nak an tuah piak hna. Phungki Lianngan bik Tidaku zong MAH lei ah aum. Phaisa le rumnak in Godama le Buddhism zuarthlai tu an si ve.

Constantine SPH hnu ah Caesar asi mi hna cu Jesuh Kri zumhnak telloin Biaknak Luzik cu Caesar siseh an ti caah Uknak le biaknak he SPH nih an tlai dih. Cucu Krifa hruaitu upa hna le Luban hna nih an duh nak cu an zulh hna. Tu lio Kawlram ah MAH te SAC le an minung Buda phungki rual he an I khat bak ti khawh asi. Christmas puai zong hi Rome miphun Zatlang puai pakhat kha Jesuh Chuah Camtuak ah an thlen mi asi. Cuticun Halloween puai zong cu Krifa puai ah an thlen nak a chan cu asi.

A pennak le a dinfel nak kawl hmasat uhlaw, zeizong vialte chap chih nan si lai tiah Jesuh nih biakam mi kan si nain, Mithi thlarau le Mithi bawipa Saman raithawinak puai asimi Halloween puai Camtuak hna papek deuh asi caah Pathian nih dan a tat hna a timi an um pah len (Korea Halloween Puai zan ah tuksapur thihloh nak kong ah ti bia). Krifa bu dang le biaknak dang kha soisel duh ruang ah asi lo. Tuanbia kan hrawm hna bia a asi.

Fianternak: RC nih Halloween Mass an tuah hi an palh kan ti kho lo. Bible ahcun aum lo khawh men. Nan tuahmi vialte le nan chimhrel mi vialte cu Kri Jesuh min in tuah uh ti he aa khat mi asi ko. Colossians 3:17. And whatever you do, whether in word or deed, do it all in the name of the Lord Jesus, giving thanks to God the Father through him. CND (Chin National Day) le CHIN THO kan tuah mi cu thlacamnak in kan tuah. Pathian nih Thlawchuah apek ti he aa khat ko. Bible ah CND le CHIN THO cu aum lo nain, Pathian nih Thlawchuah an kan pek mi PUAI an si. Credit: Saya H. Rung Kaw