Nihin ah ka lung a tling lo ngaimi thil pahnih Hakha ah a cang.

Nihin ah ka lung a tling lo ngaimi thil pahnih Hakha ah a cang. Ka lung a tlin lonak a ruang le a tuah ningcang (method) a si tiah ka ruahmi ka hun chim lai. A dih dong tiang rel ding kan sawm.

Hakha mifir pahnih kong a si. Pakhatnak cu a min ah NZ or ST timi nu kum 45 fai a simi si dawh a si. Hakha Times nih “Chin Oo Si Mino” nih ralrin ding an thanhmi a si tiah, mifir nu a hman thlak he “People Voice” ti phun in an thlah. A mit an huhpiah ca ah ho a si fiang in theih khawh a si lo nain amin cu piang lulh in ṭial a si. Pahnihnak cu Malaysia in a tlungmi pa CNI min in a lih le a hrawk hrol in lucky draw a tuah i mi a hlen hna timi kong a si. Cu pa cu amin ah ZN a si. Ahmanthlak he The Hakha Post Editor pakhat nih aa tar. I ralring hna usih, ti a si. (Tuan deuh ah The Hakha Post Page ah ka hmuh ka ti nain Editor nih kan tar lo a ti ca ah ka hun remh than. Ka palh i a si kho men).

Thil sining kong he pehtlai in ka hmuhning ka rak ṭial lai. 1. Catar si lo in taza zung ah phisin ding a si. Misual cu sualnak a tuahmi nakin dan fak deuh in tat a si tikah sual tuah kha a hlawk lo le ṭih a nun kha a pumsa in a tuar i a theih. Hi ti a theih ruang ah sualnak kha a tuah ti lo. Mi tampi nih sualnak an tuah lo tikah ram cu ram nuam a hung si. Cu bantuk cun tutan mifir hna hi tazacuai in taza zung ah phisin deuh ding a si. Atu cu catar phunphai deuh lawng in a kal rih ca ah a firtu ca ah retheihnak/ dantatnak an tonning hi a zaang i a din deuh ngai. “Ralrin peknak ca” si lo in tazacuai in thawng thlak ding an si deuh.

2. Nuhrin covo lei in kan zoh tikah Media nih an tuahmi hi a dik lo ngaimi thil a si. Mifir hi a zungzal in minung sinak covo an ngei ve. An fir ruang ah an covo a thi lo. Minung kan nunnak ah min chiatnak nih minung pakhat kha a chanchung a thah or harnak a pek khawh. Cu ruang ah ram tampi Media nih mifir kong an chim le an thanh tikah an min or an hmanthlak ti bantuk kha ralrin te in an hman. Sinain, acunglei i Media pahnih nih cun tutan mifir hna i an nuhrin covo cu a hnawr suan ngai in ka hmu. An thanhning cu dantat phun khat bantuk a hung lo. Media nih rammi pakhat dantatnak nawl a ngeih lo ca ah ralring deuh in nuhrin covo ruat in media rian tuan si deuh sehlaw a tha hnga.

3. Dantatnak i bochan lo dawh, a lo. Naihrawng Chinmi tampi zia ah i cinet lonak kha FB ah tar hi a hung lar bantuk in a um. Naihrawng kan boruak a si rua. Sinain, Kum 2018 – 2019 (July) karlak Chin State Cozah report zoh tikah tazacuai hi ka ruahnak leng in a tlawm. Tutan mifir pahnih ah Pakhat cu an kawl lio a si an ti ca ah chim ding a um lo ahhin NZ hi thong tam ngai a tla cangmi a si, an ti. Thong inn in chuak lengmang sehlaw a dawh. Hi ruang ah a ral in ral rin ding tiah Chin Oo Sii Mino nih an tinak hi si dawh a lo. Sinain, hi ti bantuk a si tak sual cun Hakha i dantatnak zung dirhmun le Mino hna nih dantatnak zung an hmuhning hi ruah ngaingai ahau lai. Thonginn system or biaceihning system zong ruah ngai aherh lai tiah ka ruat.

Research pakhat ah US thonginn chuak hna hi Europe ram thong inn chuak hna nakin sualnak an tuah ṭhan deuhnak cu thong an tlak lio ah nun chimhrinhnak Europre lei thonginn nakin a tlawm deuh ca ah a si, an ti. Cucaah, kan ram kan sersiam lai ti ahcun dan hi ningcang te in kan tatpiak hna seh. Media zong nih nuhrin covo an hnawr le hnawr lo ralring ve hna seh. Cun, Rammi zong nih a sual ko tiah kan theihmi cu tazacuai hna usih. Cu ti kan tuah ahcun kan ram hi thatnak lei a panh lai tiah ka ruat. Credit; Salai Chan Bik Ceu