Miphun hme pawl mahte ikilven dingin lairel khuakhan thiamnak.

Miphun hme pawl mahte ikilven dingin lairel khuakhan thiamnak…
============
Mah hi capar tawi hi a remlo nan tampi lai. Theihlo nakcun theih cu ṭha deuh i rello nakcun rel cu a hlawk deuh tho men kho ko. South-East- Asiaram chungah Vunrang pawl nih colony ah an rak ser bal lomi ram cu Thai lawng a si.
Europe mi hmasa pawl nih an rak tuk. England nih a lak, France nih an cuh hna, tbk in Thai cu Nitlaklei mi hmasa pawl nih savo cuh in cuh an rak itimh tawnmi ram a rak si.

Thai siangpahrang nih meithal le raltuknak hriamnam phunphun a ngei hmasa Vunrang pawl cu kan tei hna lai lo, ti a rak hngalh. A doh tuk hna ahcun, a siangpahrang sinak an chuh lai i colony ah Vunrang pawl nih an iserh hna lai ding a fiang.

Kawlram tu cu Mirang kan ti tawnmi British pawl nih an siangpahrang an hlohpiak hna. Japan nih Asia vialte lak dih aa tiim. Southeast Asia a von nawr thluahmah dih hna. Nain, Thai tu cu colony ah a ser lo. An siangpahrang zong cu a ṭhutdan in a ṭhum lo.

South Korea nih Japan aa rak idoh ṭetelh ve i an siangpahrang an thahpiak. Siangpahrang an ngei kho thai ti lo. Thai cu nihin ni tiang siangpahrang an ngei. An ram ah Mirang an lut, hawikom ah an serh hna. Mirang an zaam i Japan an lut, hawikom tho ah a ser hoi hna. Japan an zaam i Mirang an hun ṭhawng, hawikom ṭhing ah a kir ṭhan.
Cucaah, Thai siangpahrang nihcun, a bawiṭhutdan a rak sung kho lo. Acheu a extreme deuhmi nihcun, an siangpahrang khi pa kip aa duhmi nu (hlawhhlang) bantuk a si, an ti.

Nain, cucu a rak si leem lo. A mipi zawn a rak ruah tu si deuh. Maha Mongkut (Rama IV ti zongin min an pek) an timi an siangpahrang palinak pa cu a fim taktakmi si an ti. Cu pa nihcun, fapa torlak a rak ngeih hna. A fapa le pawl lakah, Maha Chulalongkorn cu a piangvar i a thluak ṭha. Cu a fapa cu England in Mirang nu bak English le Science thiamnak phunphun a ngakchiat tein a rak chimhter. A fapa le dang cheukhat zong cu Nitlaklei ram pawl an holh le nunphung a rak cawntermi hna zong an um ve.

Thai siangpahrang lakah Chulalongkorn cu a fiim bik a si, an ti. A rammi pawl cu an tei lo dingmi Mirang pawl, a pa khuakhan lairelthiamnak (strategy) bang in a dohpi leen hna lo. Amah philh lonak ah atu pa siangpahrang pakhat nih atu ah cun Asia min-ngei Chulalongkorn University zong a dirhpiak hna.

Karen nih Kawl an rak doh. Karen khua an rak timi Insein ah Karen an um tuk ti lo. An ram khualipi ah anmah milu le Kawl milu an ikhingkhang. Shan nih an doh ve. Shanram chungah Kawl chiahru thah cawklo in an khat. Kachin nih an doh. Kachin ram chungah Kawl chiahru nih a bungh in a bunh hna. An khualipi Myitkyina ah anmah miphun nakin Kawl an tam deuh cang.

Ne Win chan ah Laitlang Kawl an tam tuk lo. Than Shwe chan ah an von ngalh pah hna nain, acheu an kir ṭhan. Thein Sein chan ah Kawl a lut tuk ding an sinain, Laimi nih mahte khuakhan lairelnak nawl an ngeihnak tete a rak um.
Tikah, a bungh in an rak ibung lo. Miphun Ni kongkau, miphun le ram ikilvennak kongkau ah Chin nih nawl tampi a rak ngei rih.

Democracy duh tuktu an pi Suh Ci chan ah Laitlang ah Kawl chiahru a bungh in an ibung. Kawl pawl nih anmah ram ruah in an iruah ve cang. Langak an tam tuk cang i, “khua le ram an khangh dih te lai dahkaw” ka rak ti lengmang phah.
Min Aung Hlaing chan a hung phan. Awtaw le Langak pawl ṭhithruainak cun Tawipa cu doh ciammam hna kaw, Chinram khuapi pakhat le khuate zeimawzat an khangh khawh cang.

Caan a von rau deuh lai. Langak le Vakok kar ah remlonak a faak chin telai i Sahrang phu dohtu lak hmanh zongah, miphun chungin iṭhencheunak a faak chinchin te rih kho.

Zeicah mah vialte thil hi an can? Chin miphun chungin ram le miphun zawn a ruat taktakmi hruaitu ṭha kan ngeih rih lo bia khi si ko. Mifim kan timi pawl khi, fiim si loin fazer deuh an si caah si fawn. Mipi le ram nih hmailei ah zeidah a ton te lai ti tuak loin, cikhat an emotion ningin, mah laarnak ah ai hlim deuhmi lawngte an si fawn tikah, Thantlang hna cu an khangh put ko cuh.

Bia siaherh…Thai miphun pawl nih miphun dang le Mirang an ṭih in an upat tuk hna lai tiah kan ruah men lai. Thai miphun tam deuh nih Mirang cu zeite ah an rel hna lo, Kawl lebang chim hau lo. Hlawhhlang lam cu hlawhhlang an va si lai ta. Kannih tu cu….Thai nih zeite ah an rel lomi Kawl chiahru tete zong nih khin….Credit: Salai C Alexander