CDM Hmuitinh; Ramleng Le Ramchung Dirhmun

๐‚๐ƒ๐Œ ๐‡๐Œ๐”๐ˆ๐“๐ˆ๐๐‡: ๐‘๐€๐Œ๐‹๐„๐๐† ๐‹๐„ ๐‘๐€๐Œ๐‚๐‡๐”๐๐† ๐ƒ๐ˆ๐‘๐‡๐Œ๐”๐; (estimated reading time: 5 minutes, 1585 words)
=======================
Ramleng ummi hi cu “supporting role” le “pressure group role” ah kan um. CDM hi lungthin in kan dirpi โŸจmoral supportโŸฉ. Cun chawva in kan dirpi fawn โŸจfinancial supportโŸฉ. Chawva hi tam nawnpi achuak te lai. Cucu “Supporting Role” cu asi. Cun kan umnak ram cozah cio kha helaw kan nor. “Min Aung Hlaing hruaimi ralkap cozah thar hi theihpinak tuah sawh hlah. Pehtlaihnak kan chahpiak uh. ๐˜š๐˜ช๐˜ฑ๐˜ถ๐˜ข๐˜ป๐˜ช dan kan tat piak uh, ๐˜ข๐˜ณ๐˜ฎ๐˜ด ๐˜ฆ๐˜ฎ๐˜ฃ๐˜ข๐˜ณ๐˜จ๐˜ฐ kan tuah piah uh, thongtla chuah dingin kan norpi uh” kan ti.

๐˜—๐˜ถ๐˜ฃ๐˜ญ๐˜ช๐˜ค ๐˜ฅ๐˜ฆ๐˜ฎ๐˜ฐ๐˜ฏ๐˜ด๐˜ต๐˜ณ๐˜ข๐˜ต๐˜ช๐˜ฐ๐˜ฏ๐˜ด kan tuah. ๐˜š๐˜ช๐˜ต-๐˜ช๐˜ฏ ๐˜ฑ๐˜ณ๐˜ฐ๐˜ต๐˜ฆ๐˜ด๐˜ต kan ngei. Ca kan taar. Lam kan zawh. Tlang kan au. Ca kan pek hna. UN le ICC zongah ๐˜—๐˜Œ๐˜›๐˜๐˜›๐˜๐˜–๐˜• min kan thut. ๐˜š๐˜ช๐˜จ๐˜ฏ๐˜ข๐˜ต๐˜ถ๐˜ณ๐˜ฆ ๐˜Š๐˜ข๐˜ฎ๐˜ฑ๐˜ข๐˜ช๐˜จ๐˜ฏ zong kan ngei. Cun Min Aung Hlaing le ralbawi pawl kha, “uknak nan lakmi hi kan duh hrimhrim lo” tiah duhlonak cathanh in dairek in kan theihter hna – kan condenm! Cucu “pressure group role” cu asi. Tutan CDM ah a bikin ramleng Chin mino hna lungthin ah ipek duhnak le cawlcangh duhnak khi a lian ngai- ka khuaruah tiang a harmi a um. Ramleng leiin tuah dingmi hi an tlolh hrim lai lo. Tuah khomi phun poah cu kan tuah dih ko hna lai. Nain, hi CDM ah a hrampi le biapibik cem in a dirpimi le a cawlcangmi cu ramchung ummi kan si, “main actor role” ah kan um.

Ramchung ah hin lang-hngan zapi theihin a cawlcangmi โŸจOGโŸฉ le tanglei a thlithup in a cawlcangmi โŸจUGโŸฉ tiah kan um. Unity a hau! Commitment a hau! Smart a hau! Biapibik cu: titsa kan ingeih hna a hau! Cucaah CDM hi UG aa tel ruangah ramleng chawva bawmhnak hna hi a thlithup deuhin kalpi zong khi a herh kho men. UG rianแนญuan tikah tih nungbik cu: kan chungthil biathli tete kan ral nih an theihmi kha asi. Cucu kan iralrin deuh hna a hau lai.

Tutan CDM ah biapi ngaimi biahalnak cu: kan hmuitinh (vision le mission) hi zeidah an si? Ralkap uknak hrihhram hi hrawh kan duh. 2008 Uknak Phunghram hi hrawh kan duh. Mipi thimmi cozah civilian control tangah ralkap hi chiah kan duh. Cun ๐˜๐˜ฆ๐˜ฅ๐˜ฆ๐˜ณ๐˜ข๐˜ญ ๐˜‹๐˜ฆ๐˜ฎ๐˜ฐ๐˜ค๐˜ณ๐˜ข๐˜ค๐˜บ ramkomh ser kan duh. Cucu kan vision an si. Hi tinhmi zon ahcun rawnmi he tlangmi he buukip hi kan i khat non dih lai. Hi kan hmuntinh phaknak caah tuni kan hmanmi ๐˜ฎ๐˜ช๐˜ด๐˜ด๐˜ช๐˜ฐ๐˜ฏ ๐˜ญ๐˜ฆ ๐˜ด๐˜ต๐˜ณ๐˜ข๐˜ต๐˜ฆ๐˜จ๐˜บ cu Civil Disobedience Movement (CDM) hi a hun si. People’s Power hi a hun si. Hi kan ๐˜ฎ๐˜ช๐˜ด๐˜ด๐˜ช๐˜ฐ๐˜ฏ ๐˜ด๐˜ต๐˜ณ๐˜ข๐˜ต๐˜ฆ๐˜จ๐˜บ tlamtlinhnak ah tuni kan hmanmi ๐˜ต๐˜ข๐˜ค๐˜ต๐˜ช๐˜ค๐˜ด pawl cu: zungkai lo hna si. Cunglei nawl zulhlo hna asi. Ngunkhuai pek lo hna asi. Ralkap sehzung thilchuak hman lo le hrial hna asi. Boycott hna asi. Lamzawh ๐˜ฎ๐˜ข๐˜ณ๐˜ค๐˜ฉ hna asi. Cozah an puai le program phun poah tel lo le nuar hna asi. Riankhinhmi cohlan lo hna asi. ๐˜›๐˜ข๐˜ค๐˜ต๐˜ช๐˜ค๐˜ด tampi, tampi khi an ra rih lai. Hi kan ๐˜ท๐˜ช๐˜ด๐˜ช๐˜ฐ๐˜ฏ, ๐˜ฎ๐˜ช๐˜ด๐˜ด๐˜ช๐˜ฐ๐˜ฏ ๐˜ด๐˜ต๐˜ณ๐˜ข๐˜ต๐˜ฆ๐˜จ๐˜บ ๐˜ญ๐˜ฆ ๐˜ต๐˜ข๐˜ค๐˜ต๐˜ช๐˜ค๐˜ด umtuning tete hi แนญha tein mizapi nih kan lung a tlian hi ahun biapi ngai.

SDM hi ๐˜š๐˜ฐ๐˜ค๐˜ช๐˜ข๐˜ญ ๐˜”๐˜ฐ๐˜ท๐˜ฆ๐˜ฎ๐˜ฆ๐˜ฏ๐˜ต phunkhat asi i cu nih phunli (four types) khi tinhmi a ngei kho tawn: pumpak zeimawzat nih thlennak fami an khelmi cawlcanghnak (alternative), pumpak dirhmun ๐˜ช๐˜ฏ๐˜ฅ๐˜ช๐˜ท๐˜ช๐˜ฅ๐˜ถ๐˜ข๐˜ญ๐˜ด khi biapi zohin thlennak an khelmi cawlcanghnak (redemptive), mikip hopaoh dirhmun kha zohin thlennak an khelmi, nain, a zapi thlen dih kha siloin a cheu bang zeimawzat tu thlen an tinhmi cawlcanghnak (reformative) phun le a minung lawng siloin atungtlang le a ruang-am pumpaluk dihlak pi tiangin thlen dih le remh dih (total change in the broader social structure) dingah an khelmi cawlcanghnak phun (revolutionary movement) tiah an um. Tutan CDM hi ๐˜ณ๐˜ฆ๐˜ท๐˜ฐ๐˜ญ๐˜ถ๐˜ต๐˜ช๐˜ฐ๐˜ฏ๐˜ข๐˜ณ๐˜บ ๐˜ฎ๐˜ฐ๐˜ท๐˜ฆ๐˜ฎ๐˜ฆ๐˜ฏ๐˜ต phun asi โ€“ a sangbik, a nganbik, a harbik le thazaang tampi a dih tawnmi asi. Cucaah thin hunnak (anger) le lungthawhnak (emotion) sawhsawh in a chuakmi cawlcanghnak phun asi ahcun teinak hmuh a fawi lai lo. Lungthin tak tein cawlcangh le ruat ciamman tein hacang rial in ibiatak ngaingai in luhhnawh le lungsau ngaiin kalpi a haumi cawlcanghnak phun kha asi.

Hi lengah CDM kalpi tikah tlinlonak (limitations) zong kha a um kho tawn. CDM ah lungtho tein tel ve a duh sasai lomi phu le miphun an um te lai. India CDM zongah Dalit miphun an rak itel duh hna lo. Muslim zong an rak itel duh lo. Zeicatiah, milu tammi Vai nih a iapmi le Hindu rim a nam deuh tawn caah an rak i tel duh lo. Tulio Kawlram CDM ah Arakan hna hi zeidik an lawh lai. Tlangmi hruaitu cheukhat hna hi zeidik an lawh lai. Hriamtlaibuu hna hi zeidik an lawh hna lai. Phungki hna hi zeidik an lawh te lai. CDM ah tel a duh lomi an um te ko hna lai. Cun kan ral hna an khuang tumnak ah a lammi hna le an chumhmi tirawl duhnung ngaiin aa hrommi zong kha an um ko lai. Khuaruahhar asi lai lo.

Cun CDM chungah hruaitu hna karah isuknak le ikhonnak (clashes) zong kha an um lai. 1988 ah DSSK le U Nu an ruahnak aa rak su. India CDM zongah Dr BR Ambedkar le Mahatma Gandhi an rak ikhongdeng. Kikawng le kikawng tumpi isuk bantuk khi an si. Dr. Ambedkar nih Dalit miphun covo kha a rak dirpi. CDM ah buu hoih le biaknak hoih le miphun hoih deuhin covo a dirpimi hna zong an um te ko lai. Miphun hme le miphun ngan karah duhning phun hna dannak a um te ko lai. Cu bantuk “limitations” zong cu kan theih chung ko – cucaah kan tei ding kha an si.

CDM a hlawhtlin ding ahcun mipi dihlak nih kan ngeihmi mizapi huap le buukip huap cawlcanghnak “mass movement” phun asi khi a herh ngai ko. Cucaah party pakhat duhning awcawi lawngin a kal kha a ngah lo. Cutin a kal sual ahcun party dang kha a pheu colh hna lai. Bianabia: NLD thartaar sen lawngte hna nih lamzawh a khuh ahcun tlangmi party cheukhat cu sirlei ah a hlonh colh hna lai. NLD kutah uknak hluai แนญhan zok ding le 2020 thimnak phichuak cohlan colh ding lawngte hna kha kan auhla nganbik le halmi asi ahcun tlangmi hruaitu cheukhat cu laklawh in a chiah colh hna lai. Hi hna hi ralkap uknak zong kha an duh lo tuk bantuk NLD cozah cung zongah an lung a rak fak, ti kha theihpiak khi an hau. Chim duhmi: CDM hi kalpi zia thiam a hau. Mizapi duhning a huapmi cawlcanghnak phun asi kha a herh ngai. Kan ral nih CDM hi a zohsawh lai lo. Hi bantuk zeitindah kan lehrulh lai i kan hrawh lai timi kha nunton le hmuhton tampi a ngei cangmi an si.

“๐—ฃ๐—ฟ๐—ผ๐˜๐—ฒ๐˜€๐˜๐—ฒ๐—ฟ๐˜€” kha “๐—ฟ๐—ถ๐—ผ๐˜๐—ฒ๐—ฟ๐˜€” phunah a muisam a phunphun in cuanter an izuam te lai. Biachokvak phunphun azamh lai. Biadiklo an thlah lai i lamkam bia tampi a leng lai. Sandahpiahtu mibu lakah ๐˜ฅ๐˜ข๐˜ฎ๐˜ช๐˜ข๐˜ฉ le mifir a thlah lai, misual le mihrokhrawl a luhter hna lai. ๐˜š๐˜ธ๐˜ข๐˜ฏ ๐˜ˆ๐˜ข๐˜ณ ๐˜š๐˜ฉ๐˜ช๐˜ฏ bantuk ahman hna lai. Hmai aa huhmi an lut lai. Thil an fir lai, inn an bauh lai, mi an thah lai, lai an nawng lai, inn an duah lai, mawtaw an khangh lai, thihsi an peih lai. Thing le lungin palik an cheh hna lai. Mibu le mibu karah thisen an luanter lai. Mui a chiat khawh chung chiat in hnahnawhnak sertu le ram buaitertu ah CDM kha a muisam an cuanter lai i vawleipi theihin an phozar lai. Cucu meithal in kah a herhnak le thahrum (violent crackdown) hman a herhnak a ruang chirchanh (pretext) ah an hman lai. Cu hnuah ๐˜๐˜ฐ๐˜ถ๐˜ณ ๐˜Š๐˜ถ๐˜ต๐˜ด ๐˜š๐˜ต๐˜ณ๐˜ข๐˜ต๐˜ฆ๐˜จ๐˜บ a ra lai. ๐˜Š๐˜ข๐˜ณ๐˜ณ๐˜ฐ๐˜ต ๐˜ข๐˜ฏ๐˜ฅ ๐˜ด๐˜ต๐˜ช๐˜ค๐˜ฌ ๐˜ข๐˜ฑ๐˜ฑ๐˜ณ๐˜ฐ๐˜ข๐˜ค๐˜ฉ ara lai. ๐˜‹๐˜ช๐˜ท๐˜ช๐˜ฅ๐˜ฆ-๐˜™๐˜ถ๐˜ญ๐˜ฆ ๐˜›๐˜ข๐˜ค๐˜ต๐˜ช๐˜ค๐˜ด ara lai. Black, Brown, White Zones tiah ram kha an แนญhen te lai.

Cu an ziaza ๐˜ด๐˜ต๐˜ณ๐˜ข๐˜ต๐˜ฆ๐˜จ๐˜บ cu 1988 uprising ah, 2007 saffron revolution ah kan ton cangmi kha an si. Cucaah CDM hi “reactive” siloin ๐—ฝ๐—ฟ๐—ผ๐—ฎ๐—ฐ๐˜๐—ถ๐˜ƒ๐—ฒ asi kha a hun hau. ๐—š๐—ผ๐—ฎ๐—น-๐—ผ๐—ฟ๐—ถ๐—ฒ๐—ป๐˜๐—ฒ๐—ฑ asi kha a hau! ๐—ฆ๐˜๐—ฟ๐—ฎ๐˜๐—ฒ๐—ด๐˜†-๐—ผ๐—ฟ๐—ถ๐—ฒ๐—ป๐˜๐—ฒ๐—ฑ asi kha a hau! ๐—˜๐˜…๐—ฝ๐—ฒ๐—ฟ๐˜๐˜€-๐—ฑ๐—ฟ๐—ถ๐˜ƒ๐—ฒ๐—ป asi zong a hau! ๐—œ๐—ป๐—ฐ๐—น๐˜‚๐˜€๐—ถ๐˜ƒ๐—ฒ ๐—บ๐—ฎ๐˜€๐˜€ ๐—บ๐—ผ๐˜ƒ๐—ฒ๐—บ๐—ฒ๐—ป๐˜ asi kha a hau!

๐˜›๐˜ญ๐˜ข๐˜ฏ๐˜จ๐˜ฌ๐˜ข๐˜ธ๐˜ฎ๐˜ฏ๐˜ข๐˜ฌ: CDM hmuitinh cu: ralkap uknak hrihramh hrawh dih asi. 2008 Uknak Phunghram hrawh asi. Mipi thimmi cozah ๐˜ค๐˜ช๐˜ท๐˜ช๐˜ญ๐˜ช๐˜ข๐˜ฏ ๐˜ค๐˜ฐ๐˜ฏ๐˜ต๐˜ณ๐˜ฐ๐˜ญ tangah ralkap chiah asi. ๐˜๐˜ฆ๐˜ฅ๐˜ฆ๐˜ณ๐˜ข๐˜ญ ๐˜‹๐˜ฆ๐˜ฎ๐˜ฐ๐˜ค๐˜ณ๐˜ข๐˜ค๐˜บ ramkomh ser asi. Cu tinhmi phaknak ah kan thlurtinh strategy cu: CDM hi a hun si. Cu tlamtlinnak ah tactics tampi: zung kai lo, ngunkhuai pek lo tbk kha hman an hun si. Tutan CDM cawlcanghnak ah ramleng ummi cu “supporting role” le “pressure group role” ah kan um. Thinlung le chawva in CDM kan dirpi. Ramkip cozah sinah nornak (pressure group role) dirhmun zongin CDM kha kan dirpi. Global protest campaigns, anti-coup movement, advocacy and lobbying efforts, letter writings le demonstrations tbk a phunphun kha kan tuah.

Nain, ramchung ummi hi a hrampi kan si hna i โ€œmain actor roleโ€ ah kan um. Tulio ah ramchungah a thlithup UG dirhmun deuhin a cawlcangmi zong kha kan um. Ramleng lei nih hi hna he ipehtlaih tikah ralrin kha ahun herh ngai. Ramchung he ramleng he kan sikhawhnak zon cio in rian le แนญuanvo kha kan ngei.

Biahalnak pakhat cu: tlangcung miphun hriamtlaibuu hna an dirhmun hi zeidah asi, timi hi asi. NCA minthumi cu sobur le cengceh karah khin an um ve ko lai. Liamcia nunton nih a kan chimhmi cu tuning in a kal ahcun caan tlawmpal ah kan ral hna nih CDM cungah thahrum le meithal hna hmangin lehrulhnak hna an hun tuah te men lai. Si sawh hlah seh ti cu kan saduhthah asi. Cu bantuk a chuah sual ahcun tlangcung hriamtlaibuu kha mipi nih an hlam khun te hna lai. Miphun ralkap a dirnak cu ram le vawlei humhak le mipi dirkamh humhak (civilians protection) caah khin asi. Tulio bantuk CDM hi chan tampi ah voikhat te a chuakmi asi. Cucaah mipi thinlung chungin an tlaunak hngalo mipi sinah hriamtlaibuu zong an dir te ko lai.
Salai Van Lian Thang
2021-02-19