ASSK nih “ralkap pawl pakhat hmanh ICJ phan ding kan duhlo” a timi cu a tu ah CRPH le Dr. Sa Sa nih ICJ le ICC ah taya kan cuai hna lai an ti than

Vawlei cungah Khrifa biaknak a biami mi tam u (majority) an sinak ram tampi an um. US, Europe ram hna, Latin America ram hna le Asia ahcun Phillippine ram hna hi an si. Cu Khrifa mi tam u a sinak ram hna cu democracy ram an si dih ngawt. Khrifa mi tam u an si nain an ram kha Khrifa ram in an hruai lo. Biaknak le ram hruainak ( State and Religion) kha cawhphulh loin secular state in ram an dirh. Biaknak phung kha ram hruai nak, uknak, biaceitnak ah an luhpi lo. Biaknak kha pumpah zalongnak ah chiat in biaknak tlukruangnak in ram an hruai. Australia ram zong Khrifa cu mi tam u a si ko, Parliament ah Bawipa thlacamnak (The Lord’s Prayer) in meeting an thawh ko nain, Khrifa ram in a dir lo, secular ram a si. Khrifa ram aa timi ram pakhat hmanh a um lo caah Khrifa ram hna he komhmi bu or phu zong a um lo.

A si nain Islam biaknak a biami mi tam u an si nak ram hna nih cun an ram kha official tein Islam ram in an dirh, an thanh, an biaknak phung zong uknak le biaceitnak ah an luhpi. Kan inn pawn a simi Malaysia, Indonesia, Bangaladesh hna zong a tel. Cutin Islam ram aa timi ram pawl komh in OIC (Organization of Islamic Coorporation) timi ram 57 telmi bu nganpi an ser. Oil & gas in a rum taktakmi Middle east ram hna tampi a tel. Cu bu nih cun Vawlei hmunkip ah an mah biaknak a biami pawl ningcang loin tuahto an ton tikah an dirhpi hna, an zuan hnawh hna. Hihi kan i dan nak a si. Kan nih Kawl ram ah Khrifa a si mi Kachin, Karen le Chin mi kan cungah Kawl ralkap nih duh poah in nuhring covo (Human right) bual in an kan tuahto tikah Khrifa mi an tuahto hna caah kan dir onh hna lai, kan zuanhnawh hna lai a ti tuding khrifa ram a um ti lo (Khrifa ram in a dirmi ram pakhat hmanh a um lo). Human right mit lawnglawng in an zoh, biaknak ah unau si nak, biaknak covo a kan bual ruangah chanh a herh timi mit in an kan zoh ti lo. Muslim pawl cu khua zei ram hmunkip ah tuahto an ton ahcun an unau Islamic ram hna nih biaknak ah unau mit in an zoh hna i an zuanhnawh hna.

Cu ruangah 2016-2017 Rohingya pawl cungah Kawl ralkap nih phung bual in rian antuan, an tuahto hna tikah OIC pawl nih zoh sawh loin an member ram a simi Kambia ram kha Kawl ram ICJ ah tayacuai ding an fial. ICJ hrawn lio kha keimah tein ka rak zai lengmangton (naih niam mi hna sinah ka rak zai). Thlangcung mi nih kum 70 leng ralkap hremnak kan rak tuar ko nain vawlei pi theih in kan rak aupi kho lo, loby kan rak tuah kho lo, ICJ ah kan rak phanpi kho lo. Rohingya pawl cu an biaknak ruangah OIC nih a dirhpi hna i ICJ tiang an chuahpi khawh. Kan mah vial cung ah thil tha lo a tuahtu pa, kan mah vial nih zeitih hmanh ah ICJ ah kan rak chuahpi kho bal lomi ralkap mi thalo pawl kha Rohingya pawl nih ICJ an chuahpi hna tikah tlangcungmi vialte nih kan i lawmhding le tha kan pekding a si, kan mah pawl cung ah thiltha lo an tuahmi pawl zong witness ah chuahpi in Kambia sihni pawl kha supporting document te hna zong va pek in ralkap institution kha mualpho lak in tuahding a si lio ah, we stand with ASSK tiah kan au, The Hage khua tiangtiang va kal in va dirhpi, Hakha khua hawi hna ah pastor pawl tel in rawl uh thlacam te hna kan hei tuah kha cu lungrawk taktak khi a si. Ralkap institution ning piin, tlangcungmi hna cung ah discrimination an kan tuah, war crime an bual, human right an bual mi vialte kha TETTE (witness) caah kan chuahpi ve ding tu a si.

Kha lio kha mipi nih Assk an ttanhning a sang tuk i ka thinglung ah a ummi ka rak post ngam lo. Atu zong ka thinglung ah a ummi ka post ngam lo mi tampi a um rih. Chinmi tam pi le Kawlrammi tampi nih minung pakhat bochan tuknak, pathian bantukin biaknak (Hero- worshiped culture) kan ngei tuk i kan ttanhmi le kan uar mi minung cu a palh kholo ah kan ruah, soisel thian lo ah kan ruah, a palh tiin a chimphuan (pointout) a tuahtu kha a dik maw dik lo ruah lo in mi soisel tu ah kan puh i kan doh hna.

ICJ process kha live ka rak zoh i, ASSK nih “human right a bual mi ralbawi le ralkap pawl cu kan ram ah upadi ning te in azeii kan zuu hna (Taya kan cuai hna) tiah a mah akaa bak in a chimhmi ka theih hnu cun Assk cung ah upatnak ka rak ngeihmi vialte a tlau dih (integrity a ngeimi hruaitu tiah ka ruahmi a tlau, a dangdang lei ah ka upatnak le ka faknak tampi a um ve rih ko). Vawlei pi theih in lih bia a chim ngam ko hi ta ka ti.(Kha tin a chim ruangah minthat nak zeimawzarh lakpiak than a si ve. A tu chan ah thut khawh le hleng khawh a si ti lo). Kawl ralkap le ralbawi pawl nih phung an bual/Human right an bual tikah voi zeizarhdah action an lak bal ti cu tlangcungmi vialte nih kan theih dihmi a si. Rohingya pawl Kawl rammi an si ve nak kong February thla ah Mindat kan unau pa nih interview an ka tuahnak ah tam nawn in ka chim.

Kha lio kha UN human right tuanvo ngeitu Yanghee Lee kha Kawl mipi nih an rak huat ning, kan ram kong ah rak i thlak hlah tiah bia chiakha in an hrocer ning. A tu kum hnih hmanh a rauh hlan ah Yanghee Lee rak kan zohsawh hlah rak kan kham tuah kan ti than cang. ASSK nih “ralkap pawl pakhat hmanh ICJ phan ding kan duhlo” a timi cu a tu ah CRPH le Dr. Sa Sa nih ICJ le ICC ah taya kan cuai hna lai an ti than. Mah ICJ lio kha lihbia chim in ralbawi pawl kan rak dirpi mi a si tiin wunkhan lawlaw ding phun a si cang rua. Salai Van Lian Thang a postmi ah ka comment mi tlawmpal ka tial chap mi a si. Kalawm, Pa Hmun.